Рагнеда і Рагвалод, Святаполк і Уладзімір, Міндоўг, Марта і Даўмонд, Брыгіта і Кейстут, Ганна і Вітаўт – і гэта толькі пачатак спіса персаналій, праз які мы паглядзім на наша мінулае.

Чаму нельга разглядаць гісторыю асобнымі персаналіямі і як шмат залежыць менавіта ад гістарычнага кантэксту мінулых часоў?

Калі вас цікавіць гісторыя Беларусі і яе гендарныя аспекты – не прапусціце гэтыя заняткі!

The post Жанчыны і мужчыны ў гісторыі Беларусі: невядомае пра вядомае appeared first on Віртуальны Універсітэт.

У час курсу мы паглядзім на гэтыя ды іншыя постаці з нязвыклага ракурсу, абмяркуем, чаму ў нашай гісторыі прадстаўлены ў асноўным мужчынскія імёны, хоць на справе жанчыны адыгравалі часта не менш важныя ролі.

Курс будзе карысным тым хто, цікавіцца гісторыяй Беларусі і яе гендэрнымі аспектамі.

У час заняткаў у нас будзе шмат дыялогу і дыскусій, адказаў на пытанні, якія вас хвалююць.

Заняткі будзе весці Святлана Сілава, кандыдат гістарычных навук, дацэнт.

Глядзіце, якія заняткі Святлана вяла ў мінулым сезоне Віртуальнага Універсітэта:

The post Жанчыны і мужчыны ў гісторыі Беларусі: невядомае пра вядомае appeared first on Віртуальны Універсітэт.

Першая палова ХХ ст. у гісторыі Праваслаўнай царквы ў Беларусі была цяжкім перыядам – Першая сусветная вайна, рэвалюцыя, адыход заходняй часткі Беларусі да Польшчы, рэпрэсіі і іншыя падзеі. 

Пачатак Другой Сусветнай вайны прынёс ўз’яднанне беларускай праваслаўнай царквы з Заходняй і Усходняй часткак Беларусі. У Заходняй Беларусі захавалася царкоўнае жыццё, якое было амаль што цалкам знішчана ў БССР, дзе новае пакаленне фактычна расло ў ідэалогіі ваяўнічага атэізму. 

Уваход Заходняй Беларусі ў склад БССР хваляваў не толькі святароў, якія дзейнічалі на гэтых тэрыторыях, але турбаваў савецкіх грамадскіх дзеячаў, якім трэба было рыхтавацца да новай кампаніі антырэлігійнай прапаганды на далучаных тэрыторыях.

Мы абралі топ цікавостак з лекцыі Святланы аб падзеях і дзеячах таго часу:

• Пасля аб’яднання царквы ўлады першапачаткова не забаранялі праводзіць служэнні, хрысціць дзяцей і прысутнічаць на пахаваннях. Змены пачынаюцца ў 1940 годзе, калі ў святароў канфіскоўваюць метрычныя кнігі, і іх вядзенне передаецца савецкай уладзе.
• На тэрыторыі Заходняй Беларусі было ўведзена савецкае заканадаўства аб культах і рэлігійных арганізацыях, а святары, якія перайшлі на грамадскія пасады, напрыклад, у настаўнікі, былі звольненыя з працы.
• Не абыйшлося і без закрыцця духоўных устаноў і храмаў. У Пінску ў вернікаў забралі будынак, у якім размяшчалася духоўная кансісторыя, у ім адкрылі школу. У 1940 г. узарвалі Пінскі Святафёдараўскі сабор і на яго месцы пабудавалі кінатэатр “Дружба”. На шчасце, сабор быў пазней адноўлены.
• Протаіерэй Міхаіл Бароўскі ў часы другой Рэчы Паспалітай лічыўся польскімі ўладамі “небяспечным элементам”, таму што праводзіў актыўную антыпольскую палітыку сярод сваіх прыхажан. Тым не менш, ён быў забіты пры савецкай уладзе. 
• Пад час нямецкай акупацыі савецкімі партызанамі было забіта 42 праваслаўныя святары. Гэта адбылося ў большасці праз недахоп камунікацыі, таму што, на самай справе, святары актыўна супрацоўнічалі з партызанамі супраць акупацыйнай улады. У пасляваенны перыяд было арыштавана 55 святароў, на той час гэта быў кожны 10 святар краіны. Іх абвінавяцяць у супрацоўніцтве з акупацыйным рэжымам.

Больш цікавых фактаў шукайце ў запісе гэтых заняткаў. Таксама паглядзець папярэднія лекцыі Святланы можна на нашай Ютуб старонцы.

The post <strong>Праваслаўная царква ў Беларусі ў час Другой Сусветнай Вайны</strong> appeared first on Віртуальны Універсітэт.

На працягу многіх гадоў яна даследавала гісторыю праваслаўя ў Беларусі і зараз дзеліцца сваімі ведамі і са слухачамі Віртуальнага Універістэта.

У час сваіх першых заняткаў, якія адбыліся 21 лютага, Святлана распавяла пра тое, як выглядала канфесійнае жыццё ў Беларусі ў пачатку мінулага стагоддзя, як было арганізаванае кіраванне царквой, дзе і колькі якіх храмаў было ў розных рэгіёнах Беларусі.

Слухачы, якія завіталі на заняткі Святланы, даведаліся сярод іншага, што ўжо ў пачатку стагоддзя праваслаўных святароў хвалявала “павярхоўнасць” многіх вернікаў, а ў грамадстве спела незадаволенасць станам справаў у царкве і стаўленнем асобных святароў да звычайных людзей.

Многія таксама ўпершыню пачулі імёны праваслаўных святароў, якія зрабілі ў той час вялікі ўнёсак у вырашэнне тых альбо іншых праблемаў грамадства, ствараючы першыя цэрквы для людзей з кепскім зрокам, падтрымліваючы людзей, якія трапілі за краты і г.д.

Топ-3 цікавыя факты з першых заняткаў пра праваслаўную царкву ў Беларусі ў пачатку ХХ стагоддзя:

•  толькі ў пачатку ХХ ст. рознаканфесійныя сем’і (помніце словы з песні Шалкевіча “Яна – праваслаўная, ён – каталік:) атрымалі права самастойна вызначаць, у якую веру будзе ахрышчанае іх дзіця. Дагэтуль такія дзеці аўтаматычна павінны былі хрысціцца толькі ў праваслаўнай царкве.
•  святары ў Гродзенскай турэмнай царкве атрымлівалі заробак, як працаўнікі турэмнай структуру, так сама дзяржава выплочвала ім грошу на утрыманне турэмнай царквы. Гэтая сумму на той час складала 508 рублёў 90 капеек. У параўнанне за 5 рублёў тады можна было даплыць з порту Адэсы да Палясціны, ці купіць каня.
• Пасля Указа пра верацярпімасць, выданнага ўрадам Расійскай Імперыі 17 красавіка 1905, 58 тысяч праваслаўных вернікаў перайшлі ў каталіцызм. 

Больш цікавых фактаў шукайце ў запісе гэтых заняткаў.

У час наступнай сустрэчы ў межах гэтага курса (28 лютага) вы даведаецеся пра тое, якія выпрабаванні чакалі праваслаўную царкву ў 20-30 гады мінулага стагоддзя.

Запісацца на гэтыя заняткі можна па гэтай спасылцы.

The post Праваслаўная царква ў Беларусі ў пачатку ХХ ст: напярэдадні вялікіх патрасенняў appeared first on Віртуальны Універсітэт.

На царкоўнае жыццё можна адбіліся вірлівыя падзеі, якія разгарнуліся на беларускіх землях пасля 1917 г. Адраджэнне Польскай дзяржавы і яе імкнене да аднаўлення гістарычных межаў 1772 г. сутынулася з імкненнем бальшавікоў да сусветнай рэвалюцыі. Вынікам стала савецка-польская вайна, у час якой Саветы на чале з Тухачэўскім даодзяць амаль да Варшавы, але затым церпяць там ганебную паразу.

Вайна скончаецца падпісаннем Рыжскага міру у сакавіку 1921. Па яго ўмовах  Заходняя Беларусь уваходзіць у склад Польшчы, что змяняе ўмовы існавання праваслаўнай царквы на нашых землях.

Канстытуцыя Рэчы Паспалітай прадугледжвала свабоду веравызнання для праваслаўнай царквы.

Разам з тым, праваслаўе атаемамлялася польскімі ўладамі з рэлігіяй, якая была насаджаная на гэтых землях прымусова ўладамі Расіі. Таму ў 20-30 гады актыўна праводзілася палітыка рэвіндыкацыі (канфіскацыі маёмасці праваслаўнай царквы і перадача яе каталіцкаму касцёлу) і паланізацыі.

Для духоўнай апекі над праваслаўнымі ў Польскай дзяржаве была створана праваслаўная мітраполія з мітрапалітнай кафедрай у Варшаве.

У межах Віленскай, Гродзенскай і Пінскай епархій дзейнічала каля 800 храмаў і 5 манастыроў.

Адной з драматычных падзей у гісторыі праваслаўнай царквы таго часу стала забойства мітрапаліта Холмскага і Варшаўскага Георгія. Ён быў застрэлены архімандрытам Смарагдам  8 лютага 1923 года ў мітрапалічым палацы Варшавы.  Невядома, як яму удалося пранесці зброю. Гэтая падзея была адлюстравана карыкатурай у газеце “Савецкая Беларусія”.

Больш цікавых фактаў шукайце ў запісе гэтыга занятка.

У час наступнай сустрэчы ў межах гэтага курса (21 сакавіка) вы даведаецеся пра тое, што адбывалася з праваслаўнай царквой у часы Вялікай Айчыннай Вайны.

The post Праваслаўная царква ў Беларусі ў міжваенны перыяд appeared first on Віртуальны Універсітэт.

З 1917 па 1939 гг. беларускае праваслаўе перажывала адныя з найбольш цяжкіх часоў за ўсю гісторыю свайго існавання. Прыход да ўлады бальшавікоў, шматлікія баявыя дзеянні на тэрыторыі Беларусі, падзел яе на дзьве часткі наўпрост адбіліся на жыцці беларускага святарства, асабліва ў БССР.

Да 1936 года у савецкай Беларусі была зачынена 1 371 царква (засталіся працаваць усяго 74 храмы). Каля 2 000 святароў былі растраляныя ці загінулі ў ГУЛАГу.

Топ фактаў пра праваслаўную царкву ў савецкай Беларусі ў пачатку ХХ ст :

• Вядзенне антырэлігійнай прапаганды было адной з асноўных задач савецкай улады. Візуалізацыі ў гэтым працэссе надавалася вялікая роля. Былі выдадзены шматлікія плакаты, і нават у школах распаўсюджавался антырэлігійны буквар.
• Савецкія ўлады ажыцяўлялі праект па расколу праваслаўнай царквы, які называўся “Абнаўленцы”.
• Дзеля таго, каб забяспечыць заводы па чэканцы манет меддзю, кіраўніцтва бальшавікоў выдала пастанову аб зняцці званоў з храмаў і цэркваў. Многія званы з беларускіх храмаў былі знятыя і вывезеныя ў глыб Расеі яшчэ ў часы Першай Сусветнай вайны і зніклі там без слядоў.
• У савецкія часы святары абавязаны былі ўзгадняць час, калі можна было званіць у званы. Атрымаць такое ўзгадненне было вельмі цяжка. Вельмі арыгінальную фармулёўку адмовы атрымалі ў кафедральным саборы Гродна. Святарам было забаронена званіць, таму што гэта перашкаджае студэнтам, якія вучыліся ў суседнім з храмам будынку ўніверсітэта.
• У сістэме лагероў быў лагер пад назвай “Алжыр”. Ён знаходзіўся ў Казахстане і туды адсылалі жонак ворагаў народа. Некаторы час таму вышлі успаміны жонкі святара, якая прайшла праз гэты лагер. Яна узгадвала, як мясцовыя дзеці кідалі ім сушаны авечы сыр пад выглядам камянёў, каб ахоўнікі лагера не здагадаліся, што гэта ежа.

Больш цікавых фактаў шукайце ў запісе гэтых заняткаў.

У час наступнай сустрэчы ў межах гэтага курса (14 сакавіка) вы даведаецеся пра тое, як далей змянялася становішча царквы ў першай палове ХХ ст.

Запісацца на гэтыя заняткі можна па гэтай спасылцы.

The post Чорныя часы беларускага праваслаўя appeared first on Віртуальны Універсітэт.

Дзейнасць вайсковага святарства з’яўляецца адной з малавядомых старонак Беларускага праваслаўя. Адной з крыніц інфармацыі пра вайсковых святароў  з’яуляюцца памятныя кніжкі губерній, у якіх пералічана святарства з інфармацыяй пра ўзнагароды і час дзейнасці.

У абавязак вайсковых святароў  ўваходзілі малебны перад пачаткам бітвы, перад адпраўленнем у паход, перад святочным парадам. Яны таксама асвячалі сцягі вайсковай часткі, праводзілі службы ў час палкавых святаў. Удзельнікі лекцыі даведаліся, як выглядалі гэтыя абрады і вайсковыя храмы у той час. 

Топ-5 цікавых фактаў пра вайсковае праваслаўнае святарства ў Беларусі ў пачатку ХХ стагоддзя:

• Палкавыя святары прыраўноваліся да афіцэраў ў званні капітана. Гэта азначала, што іх заробак і ўмовы працы былі афіцэрскімі.
• Пад час Першай сусветнай вайны былі эвакуяваныя не толькі праваслаўныя святары, але і царкоўный рэчы. Так, з Мінска у Разань пераправілі экспанаты царкоўна-археалагічнага музея. З Полацка ў Растоў Вялікі – мошчы Прападобнай Еўфрасінні.
• У мірны час  пад кіраўніцтвам вайсковага протапрэсвітара было 730 святароў, а у час вайны іх колькасць павялічылася да 5000 чалавек.
• У італьянскім горадзе Монтэ Касіна ў часы Другой сусветнай вайны асобую ролю адыграла падраздзяленне “Зубр”, якое складалася з выхадцаў з Заходняй Беларусі. Таму на могілках у гэтым горадзе можна пабачыць имёны салдат з Ліды, Гродна, Слоніма, Ваўкавыску.
• У часы Першай Сусветнай Вайны фронт прайшоу праз Смаргонь. Менавіта там адбваліся жорсткія баі і менавіта там упершыню быў выкарастаны атрутны газ. Абарона Смаргоні доўжылася 810 дзён.

Больш цікавых фактаў шукайце у запісе гэтых заняткаў.

У час наступнай сустрэчы ў межах гэтага курса (7 сакавіка) вы даведаецеся пра тое, якія выпрабаванні чакалі праваслаўнух святароў у пасляваенны час і ў перыяд рэпрэсій.

Запісацца на гэтыя заняткі можна па гэтай спасылцы.

The post Вайсковыя святары ў праваслаўнай царкве Беларусі ў пачатку ХХ ст. appeared first on Віртуальны Універсітэт.

У час курса удзельнікі пазнаёмяцца з гістарычнай прасторай Беларусі ХХ ст., асноўнымі этапамі гісторыі Праваслаўнай царквы, накірункамі яе дзейнасці, персаналіямі, якія пакінулі свой след у канфесійнай гісторыі. 

Мы спынімся таксама на сутнасці і выніках рэпрэсій ў дачыненні Царквы і вернікаў у савецкай Беларусі.

На занятках мы будзем дыскутаваць, аналізаваць розныя крыніцы па тэме і кожны зможа зрабіць сваю выснову і яе абгрунтаваць. 

Асноўны падыход у выкладанні – дыялог з апорай на досвед кожнага ўдзельніка .

Калі? Заняткі будуць праходзіць па аўторкам 21 і 28 лютага, 7 і 14, 20 сакавіка. Пачатак у 18:30.

Да ўдзелу ў курсе запрашае Святлана Сілава, кандыдат гістарычных навук, дацэнт. 22 гады працавала ў Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Янкі Купалы.

Заняткі будуць праходзіць на беларускай мове.

The post Праваслаўная царква ў Беларусі ў гістарычнай прасторы ХХ ст appeared first on Віртуальны Універсітэт.