Рагнеда і Рагвалод, Святаполк і Уладзімір, Міндоўг, Марта і Даўмонд, Брыгіта і Кейстут, Ганна і Вітаўт – і гэта толькі пачатак спіса персаналій, праз які мы паглядзім на наша мінулае.

Чаму нельга разглядаць гісторыю асобнымі персаналіямі і як шмат залежыць менавіта ад гістарычнага кантэксту мінулых часоў?

Калі вас цікавіць гісторыя Беларусі і яе гендарныя аспекты – не прапусціце гэтыя заняткі!

The post Жанчыны і мужчыны ў гісторыі Беларусі: невядомае пра вядомае appeared first on Віртуальны Універсітэт.

Хто стаяў ля вытокаў кнігадруку? Дзе з’явілася першая друкаваная кніга, у Азіі ці ў Еўропе? Калі свет убачыў славянскі першадрук? 

The post Як з’явілася друкаваная кніга?  appeared first on Віртуальны Універсітэт.

Сэнс прыпавесці ясны – як часта чалавек, які хоча вызваліцца ад усіх абавязкаў перад Богам, адыходзіць ад свайго Бацькі Нябеснага і пачынае марнаваць усё, чым надарыў яго Бог – маладосць, здароўе, розум… І ўрэшце губляе чалавечае аблічча і апынаецца ля свінога карыта.

У час сустрэчы з Лявонам Карповічам вы ўбачыце рэдкія маркі, выдадзеныя ў розных краінах і прысвечаныя гэтай гісторыі.

Чакаем вас 21 траўня!

The post Прыпавесць пра марнатраўнага сына ці пра вялікую бацькоўскую любоў? appeared first on Віртуальны Універсітэт.

У час гэтай сустрэчы, якую правядзе Макс Кохан, мы прапануем паглядзець на адносіны паміж Беларуссю і Польшчай, на адносіны, якія налічваюць не адну сотню гадоў. Паглядзець з польскай перспектывы, каб зразумець, якія ідэі штурхаюць Польшчу ў яе знешняй палітыцы. А таксама падумаць нам самім як павінны выглядаць ідэйныя асновы для беларускай замежнай палітыкі. 

Пад час сустрэчы мы пазнаёмімся з гісторыяй геапалітычных ідэй Польшчы ад Ягайлы і каралевы Ядвігі праз Пілсудскага і Дмоўскага да Ежы Гедройца і папы Яна Паўла ІІ.

Заняткі будуць цікавыя для студэнтаў гуманітарных накірункаў, але таксама і для аматараў філасофіі гісторыі, гісторыі думкі і паліталогіі.

The post Ад ідэі ягелоньскай да дактрыны Гедройца – месца Беларусі ва ўсходняй палітыцы Польшчы appeared first on Віртуальны Універсітэт.

З кожным годам з’яўляецца ўсё больш і больш мастацкіх і навуковых публікацый, фільмаў, рознага кшталту праектаў, прысвечаных асобе самага вядомага палачаніна, але ці сапраўды мы набліжаемся, а не аддаляемся наадварот ад постаці Скарыны? Ці не тонем мы ў плынях “флуда”, паўтарэннях штампаў і ці не хварэем на “скоринобесие”? 

Запрашаем на аўтарскі курс Аляксандра Паршанкова!

Курс з трох лекцый прызначаны для тых, хто не любіць стэрэатыпы і безапеляцыйныя сцверджанні!

Мы будзем звяртацца да першакрыніц, каб зрабіць уласныя інтэрпрэтацыі спадчыны нашага героя. 

Мы паспрабуем віртуальна пашпацыраваць па цэнтральнай Еўропе XV–XVI стст., убачыць месцы Скарыны, узгадаць імёны ягоных сучаснікаў. 

Мы зазірнем у самыя цікавыя кнігасховішчы па ўсім свеце і ўбачым арыгінальныя кнігі вялікага беларуса. 

Вы навучыцеся раз і назаўсёды адрозніваць арыгінальны партрэт нашага першадрукара ад падробак і копій XIX ст. 

Калі вам падаецца, што пра Скарыну ўжо ўсё вядома, то прапанаваны курс менавіта для вас!  

Мы паглядзім разам на Францыска Скарыну праз кантэкст раннемадэрнай кніжнай культуры і Паўночнага Адраджэння без табу і залішняга піетэту. 

Заняткі будуць цікавыя аматарам беларускай гісторыі, культуры і літаратуры любога ўзросту і ўзроўня падрыхтоўкі.

The post Што (не)трэба ведаць пра Францыска Скарыну? appeared first on Віртуальны Універсітэт.

Як і Янка Купала Васіль Быкаў лічыў, што наша рэальнасць страшней за пекла. 

Маючы вялікую славу, наш герой зазнаў і вялікія спакусы, калі вельмі цяжка было не паўтарыць лёс Рыбака з яго знакамітай “Ліквідацыі” (“Сотнікава”). 

• За што Васіль Быкаў сябе дакараў?
• Чаму усесаюзная слава яго не радавала?
• Чым так раз’юшыў савецкую ўладу твор “Мёртвым не баліць”?
• Што дапамагло Васілю Быкаву ў апошнія гады жыцця зазнаць сапраўдны творчы рэнесанс?

Пра ўсё гэта і ня толькі – у новым анлайн-серыяле Віталя Дранько-Майсюка, прысвечанаму нашаму выдатнаму пісьменніку. Не прапусціце, будзе цікава!

Заняткі анлайн курса адбудуцца 20 лютага, 27 лютага і 5 сакавіка. Пачатак у 19.00 (па Мінску).

The post Васіль Быкаў і яго Мефістофель appeared first on Віртуальны Універсітэт.

Што можна пабачыць на вясковых фота: дзяцінства, вопратку, транспарт, пабудовы, гаспадарчыя заняткі, адукацыю, вольны час і іншыя. 

Фотаздымкі даюць нам магчымасць разгледзець паступовую эвалюцыю традыцыйнай беларускай вёскі і фактычна яе знікненне, прасачыць мадэрнізацыю вёскі, пранікненне элементаў індустрыяльнага грамадства.

Разгледзець самыя цікавыя фота можна ў запісу заняткаў, а пакуль мы падрыхтавалі Топ-5 цікавых фактаў:

Ісаак Сербаў, Ян Булгак, Соф’’я Хамянтоўская — таленавітая фатографы, якія пакінулі шмат фотаздымкаў беларускай вёскі.

На дзіцячых фотаздымках можна пабачыць, што ўлетку дзеткі заўсёды босыя. 

На некаторых фота можна назіраць самаробныя дзіцячыя ўборы для галавы з газет, ці вельмі кароткія стрыжкі, што дапамагала ў барацьбы с педзікулёзам.

На фота сяляне апрануты ў паўсядзённую, і нячаста ў святочную вопратку. 

На фотаздымках Ісаака Сербава можна пабачыць сялян у святочнай вопратцы, на якой бачны заломы ад таго, што вопратка дагэтуль ляжала складзеная ў куфрах. 

Калі рабіліся фотаздымкі на святах, то там заўсёды прысутнічалі музыкі з гармонікамі і баянамі. Людзі былі ў святочных строях з вышыванкамі.

На некаторых здымках можна пабачыць розны характар забудоў і па іх адрозніць грамадскі стан сялян: саламяны, драўляны дах, ці з чароту; матэрыял, з якога зроблены плот; металічныя ці драўляныя запоры на дзвярах.

Унікальныя фота касцоў з Палесся адлюстроўваюць умовы, у якіх працавалі касцы, па галёнкі ў вадзе, а ў некаторыя дні вада была і вышэй. Пакос перавозілі на лодках, каб высушыць, таму што зрабіць у палях гэта было нельга.

Больш цікавых фактаў шукайце ў прэзентацыі Андрэя і ў запісе гэтых заняткаў. 

Так сама калі ў вас ёсць магчымасць, зрабіце свой асабісты архіў фота, адлічбуйце іх, таму што ў папяровым варыянце іх вельмі лёгка згубіць.

The post Фотаздымкі як крыніца паўсядзённага жыцця беларускай вёскі ў ХХ стагоддзі: маўклівы расповед пра жыццё appeared first on Віртуальны Універсітэт.

Бона Сфорца – крызіс-менеджэрка Вялікага Княства Літоўскага, самая ўплывовая жанчына свайго часу, пра якую складалі розныя паданні і плёткі. 

Бона была трэцяй дачкой міланскага герцага Джана Галеаца Сфорца, атрымала бліскучаю адукацыю, і была сасватана сваім дзедам, Неапалітанскім Каралём, Жыгімонту І Старому. На момант шлюбу Боне было 24 гады, а Жыгімонту І – 51. 

Бона Сфорца прывезла разам з сабой на нашыя землі Італьянскае Адраджэнне і свой двор: майстроў, архітэктараў, посуд, відэльцы, зеляніну, італьянскае віно і шмат чаго іншага.

Зразумела, што ад маладой каралевы чакалі хлопчыка, і нарэшце ў Жыгімонта І і Боны нарадзіўся сын, Жыгімонт ІІ Аўгуст. Агулам у іх было 4 дзяцей: 1 хлопчык і 3 дзяўчынкі, якія былі сэнсам жыцця Боны Сфорцы.

Усё сваё жыццё яна паклала на тое, каб зрабіць дзяцей незалежнымі ад магнатаў і шляхты, асабліва Радзівілаў, і ў яе гэта атрымалася. 

Калі Жыгімонту ІІ было 10, сейм абраў яго наступным князем ВКЛ. Яна не прасіла ў Жыгімонта Старога ў падарункі дыямантаў, а прасіла землі, на якіх будавала фальваркі, дарогі і масты, праводзіла рэформы.

Але аднойчы здарылася тое, чаго Бона Сфорца баялася найбольш. 

Яе сын Жыгімонт ІІ Аўгуст ажаніўся на Барбары Радзівіл. Тая ў хуткім часе памірае і амаль што ўсе ўпэўненыя, што яе атруціла каралева-маці. 

Бона Сфорца вяртаецца на радзіму, у Італію. Там яна будзе атручана сваім пляменнікам і памрэ ва ўзросце 63 гадоў.

Ганна-Катажына Радзівіл з роду Самгушкаў. Гэтая жанчына нарадзіла 17 дзяцей, з якіх выжылі толькі 6. Цётка Ганны Катажыны выдала яе замуж за свайго сына Караля Станіслава Радзівіла (гэтую вельмі цікаваю гісторыю раім падрабязней паслухаць у запісе лекцыі).

Ганна-Катажына і Караль жывуць шлюбам і паважаюць адзін аднаго, але жыццё складваецца так, што Караль Станіслаў памірае і на плячах Ганны застаецца 4 дачкі і 2 сыны. Адначасова Ганна Катажына сама хварэе і амаль месяц не ўстае з ложка.

Тым не менш, яна знаходзіць сілы і пачынае займацца гаспадаркай, адбудоўвае Нясвіж, дарогі, мануфактуры, пастаялыя двары. У Слуцку яна будуе суконную фабрыку, займаецца дыямантамі. 

Яна адна з першых зразумела, што ў бізнесе ўсё залежыць ад працаўнікоў.  Таму яна запрашае замежных майстроў, каб яны вучылі мясцовых працаваць, будуе тут для іх жытло, лякарню і прытулкі для сірот.

Магдалена Радзівіл, ці Марыя Магдалена Завішы, выдатная беларуская жанчына, якая ніколі не лічыла сабе полькай, а казала, што яна беларуска літоўскага паходжання. 

Яе другім мужам быў князь Мікалай Вацлаў Радзівіл, малодшы за яе на 19 год, але шлюб іх быў ня доўгі, таму што Мікалай загінуў пад час  Вайны. 

Пасля яго смерці яна пераязджае ў Мінск. У Мінску яна доўгі час арандавала сем пакояў першага паверху ў даходным доме Абрампольскага. Гэтае месца робіцца цэнтрам усяго беларускага ў той час.

Магдалена падтрымлівае беларускую літаратуру, фінансуе выданні кніг і часопісаў, “Загляне сонца ў ваконца” і “Нашай Нівы”. Яна адчыняе школы, сялянскія крамы, суполкі цвярозасці. Усё яе справаводства вялося на беларускай мове.

Гэта гісторыі толькі некалькіх з цэлай плеяды выбітных беларускіх жанчын, якія пакінулі свой заўважны след у беларускай гісторыі. Больш інфармацыі і цікавых фактаў шукайце ў прэзентацыі Святланы і ў запісе гэтых заняткаў.

The post <strong>Яны стваралі гісторыю: выбітныя беларускія жанчыны-прадпрымальніцы</strong> appeared first on Віртуальны Універсітэт.

Мы ўжо ўзгадавалі, што гісторыя Беларусі з’яўляецца пераважна мужчынскай – Усяслаў Чарадзей, Міндоўг, Кейстут, Вітаўт, Ягайла – гэтыя імёны ведаюць нават тыя, хто не асабліва цікавіцца гісторыяй. Але вялікую ролю ў лёсе знакамітых мужчын заўсёды адыгрывалі жанчыны. 

Вось толькі некаторыя імёны, якія варта ведаць усім беларусам.

Еўфрасіння Полацкая

Першая кананізаваная жанчына Беларусі, якая паміж шлюбам і манастыром абрала служыць Богу і айчыне. 

Усё жыццё Еўфрасіння Полацкая прысвяціла асветніцкай працы – перапісвала і перакладала кнігі, стварала майстэрні, жаночыя школы, падручнікі і вершы для вывучэння малітваў і законаў Божых. Гэта самы яскравы прыклад таго, што нават у далёкім XII стагоддзі маглі зрабіць жанчыны.

Ганна і Алена. 

Ганна –  жонка вялікага князя ВКЛ Вітаўта, якая разам са служкай Аленай пераканала яго ў тым, што ёсць шанец збегчы з палона і адолець Ягайлу. Гэта здарылася ў момант, калі Вітаўт амаль што звар’яцеў пасля забойства Кейстута. 

Менавіта Алена ахвяравала сабой і засталася ў мурах Крэўскага замка, калі Вітаўт збег разам з жонкай пераапрануўшыся ў жаночую вопратку.

Ядвіга

Польская каралева, якая пражыла толькі 25 год, але за гэтае невялічкае жыццё паўплывала на жыццё не толькі польскага народа, але таксама беларускага і літоўскага. 

Яна хутка і нечакана для сябе зрабілася каралевай, у якой адабралі каханне і амаль што прымусам выдалі замуж за Ягайлу. 

На вяселле Ядвіга прыйшла ў не святочнай сукенкі і без упрыгожанняў. Праз яе Ягайла зрабіў Літву каталіцкай, а сам стаў каралём Польшчы. 

І ўсё было амаль што па-людску, пакуль нехта не зладзіў паклёп на Ядвігу ў шлюбнай нявернасці. Суд апраўдаў Ядвігу, і з таго часу яна адмовілася выконваць свае шлюбныя абавязкі. Тым не менш, па звестках таго часу Ягайла быў несуцешным на магіле сваёй жонкі.

Гэта толькі некаторыя адметныя прыклады дзейнасці жанчын у гісторыі Беларусі.

Больш цікавых фактаў шукайце ў прэзентацыі Святланы і ў запісе гэтых заняткаў.

У час наступнай сустрэчы ў межах гэтага курса ўдзельнікі і ўдзельніцы курса працягнуць размову пра жанчын прадпрымальніц, і як змяняецца сітуацыя для жанчын у канцы XIX – пачатку XX стагоддзяў.

The post <strong>Жанчыны і мужчыны ў гісторыі Беларусі: гэтыя імёны трэба ведаць</strong> appeared first on Віртуальны Універсітэт.

Пра гэтыя і іншыя цікавыя факты ў час першай лекцыі новага сезону Віртуальнага Універсітэту распавядала кандыдат гістарычных навук, дацэнт Святлана Сілава.

Беларуская даследчыца Таццяна Шчурко падлічыла колькасць ўзгадванняў і выяваў мужчын  жанчын у школьных падручніках з 6 па 11 клас. Атрымалася, што ў гісторыі Беларусі яскрава бачна мужчынская дамінанта. Напрыклад, у падручніку 11 класа колькасць выяў мужчынскіх персаналій складае 349 малюнкаў, а жаночых – 13. Гэта 96 % і 4 % адпаведна.

Чаму так? Святлана абяцае, што паспрабуе адказаць на гэтае складанае пытанне на працягу свайго курса. Магчыма, адна з прычын звязаная з тым, што ўкладальнікамі падручнікаў па гісторыі з’яўляюцца, у асноўным, мужчыны.

І тысяча год таму, і зараз у грамадстве існуюць пэўныя бар’еры, якія вызначаюць нашу гістарычную прастору як мужчынскую. Войны, мастацтва, навука – гэта пераважна тое, што мы бачым у падручніках па гісторыі. Калі 349 малюнкаў у кнізе адлюстроўваюць мужчын, так ці інакш, публічная прастора усведамляецца мужчынскай. А штодзённае жыццё, дзе дамінантная роля жанчыны, застаецца па-за ўвагай.

Святлана падрабязна распавядае пра абставіны, людзей і падзеі, якія прывялі да такой сітуацыі. Таму шчыра запрашаем на наступныя заняткі гэтага курса!

Ну а мы пакуль сабралі Топ-3 цікавых фактаў з гэтых заняткаў:

• Сукенкі ніколі не былі выключна жаночай вопраткай. Гэта можна назіраць на малюнках XVI – XVII стагоддзяў. У мінулым сукенка не ўспрымалася як прыкмета гендэрнай розніцы. Гэта адзначала, што хлопчык знаходзіцца на апецы маці. Яшчэ адна прычына ў тым, што так было значна прасцей спраўляць натуральныя патрэбы. Традыцыі сукенак паклалі канец публічная адукацыя і Зігмунд Фрэйд.
• Рагнеда і Уладзімір, Марта і Міндоўг, Бірута і Давыд Гарадзенскі – не адзіныя гістарычныя прыклады, якія мы разумеем значна лепш, калі вывучаем не гістарычныя падзеі, а людзей. Гісторыя ўспрымаецца значна цікавей праз адносіны асоб паміж сабой.
• Змены ў традыцыйным укладзе выхавання і жыцця адбыліся ў Беларусі пад час Першай Сусветнай Вайны. Жанчыны вымушаны былі ісці ў поле, браць на сябе мужчынскія абавязкі і займаць мужчынскія пасады.

Больш цікавых фактаў шукайце ў прэзентацыі Святланы і ў запісе гэтых заняткаў.

The post <strong>Жанчыны і мужчыны ў гісторыі Беларусі</strong> appeared first on Віртуальны Універсітэт.

Заняткі будуць карыснымі для тых, хто цікавіцца гісторыяй і хоча бліжэй пазнаёміцца з традыцыйнай беларускай вёскай.

Пры вывучэнні гісторыі ў школе ды універсітэтах галоўная роля адводзіцца працы з пісьмовымі крыніцамі, а праца з фотаздымкамі дазваляе не толькі істотна дапоўніць традыцыйныя ўяўленні аб мінулым, але і дапамагчы з візуалізацыяй звыклых сюжэтаў.

The post Фотаздымкі як крыніца па гісторыі паўсядзеннага жыцця беларускай вёскі ў ХХ стагоддзі appeared first on Віртуальны Універсітэт.

У час курсу мы паглядзім на гэтыя ды іншыя постаці з нязвыклага ракурсу, абмяркуем, чаму ў нашай гісторыі прадстаўлены ў асноўным мужчынскія імёны, хоць на справе жанчыны адыгравалі часта не менш важныя ролі.

Курс будзе карысным тым хто, цікавіцца гісторыяй Беларусі і яе гендэрнымі аспектамі.

У час заняткаў у нас будзе шмат дыялогу і дыскусій, адказаў на пытанні, якія вас хвалююць.

Заняткі будзе весці Святлана Сілава, кандыдат гістарычных навук, дацэнт.

Глядзіце, якія заняткі Святлана вяла ў мінулым сезоне Віртуальнага Універсітэта:

The post Жанчыны і мужчыны ў гісторыі Беларусі: невядомае пра вядомае appeared first on Віртуальны Універсітэт.