Ён вучыўся ў Кіеве, Варшаве, Парыжы і Пецярбургу, сябраваў з мастакамі еўрапейскага маштабу, адкрыў першую мастацкую школу ў Мінску і выхаваў будучых зорак жывапісу. А яшчэ пакінуў нам унікальную галерэю партрэтаў людзей і атмасферы горада стогадовай даўніны.

Пра незвычайны лёс Якуба Кругера і Мінск канца XIX — першай трэці XX стагоддзя распавёў даследчык гісторыі горада Васіль Дранько-Майсюк на занятках Віртуальнага Універсітэту, якія адбыліся 22 кастрычніка.

Хлопчык з беднай сям’і, які заваяваў Парыж

Якуб Кругер нарадзіўся ў Мінску ў 1869 годзе ў небагатай шматдзетнай сям’і рамесніка. Акрамя яго, у сям’і было яшчэ шасцёра дзяцей. Здавалася, жыццёвы шлях хлопчыка прадвызначаны: працягваць бацькоўскую справу.

Але здольнасці да малявання змянілі яго лёс.

Кругер атрымаў выключна грунтоўную для свайго часу мастацкую адукацыю. Ён вучыўся ў Кіеве, дзе пазнаёміўся з традыцыямі рэалістычнага жывапісу, затым у Варшаве, дзе асвойваў майстэрства параднага партрэта ў Леапольда Горавіца.

Наступным этапам стаў Парыж — тагачасная сталіца сусветнага мастацтва. Тут Кругер займаўся ў знакамітай Акадэміі Жуліяна. У гэтай жа мастацкай атмасферы фарміраваўся талент Леона Бакста, будучага сусветна вядомага сцэнографа і мастака.

Пазней была і вучоба ў Пецярбургу.

Аднак, атрымаўшы адукацыю ў найбуйнейшых культурных цэнтрах Еўропы, Кругер вырашыў звязаць жыццё з родным Мінскам.

Школа, з якой пачыналіся вялікія таленты

У 1904 годзе Кругер адкрыў у Мінску мастацкую школу — першую ў горадзе.

Сярод яе вучняў былі будучыя знакамітасці: Хаім Суцін, Міхаіл Кікоін, Міхась Танюта, Іван Ахрэмчык.

Асабліва цікава, што вучні Кругера пасля пайшлі вельмі рознымі мастацкімі шляхамі. Адны сталі прадстаўнікамі еўрапейскага экспрэсіянізму, іншыя працавалі ў традыцыях савецкага рэалізму.

Сам жа Кругер не спрабаваў замкнуць вучняў у адным стылі. Ён даваў ім прафесійную аснову і магчымасць шукаць уласную мастацкую мову.

Так невялікая мінская школа стала часткай гісторыі еўрапейскага мастацтва.

Мінск, у якім можна было пачуць гісторыю

Значная частка лекцыі была прысвечана не толькі мастаку, але і самому Мінску, які ён ведаў і любіў.

На пачатку XX стагоддзя гэта быў горад з вузкімі вуліцамі, крамамі, майстэрнямі, шумнымі рынкамі і шматмоўным насельніцтвам. Тут побач жылі людзі розных нацыянальнасцяў, веравызнанняў і прафесій.

Лектар прапанаваў уявіць горад, па якім штодня хадзіў Кругер: старыя вакзалы, вуліцу Каломенскую, Захар’еўскую, дамы, што даўно зніклі, і будынкі, якія яшчэ можна пазнаць на сучаснай карце.

У 1920-я гады мастак жыў у камунальнай кватэры непадалёк ад цяперашняга гатэля «Мінск» і Чырвонага касцёла. Побач ішло будаўніцтва, узводзіліся карпусы ўніверсітэта, навокал было шмат шуму.

Але, паводле Васіля Дранько-Майсюка, Кругер умеў працаваць у любых умовах. Гарадскі гоман быў для яго своеасаблівым фонам творчасці.

Партрэт як знак павагі

У 1920-я гады Кругер стаў адным з самых вядомых мінскіх мастакоў. Замовіць у яго партрэт лічылася асаблівым гонарам.

Да яго звярталіся заможныя і бедныя гараджане, вядомыя асобы і звычайныя людзі. Часам дастаткова было атрымаць хаця б невялікі партрэтны накід.

Кругер увёў у Мінску моду на партрэты пастэллю — каляровымі крэйдамі. Ён умеў перадаваць не толькі знешняе падабенства, але і характар чалавека.

Сярод герояў яго твораў былі пісьменнікі, артысты, грамадскія дзеячы. Ён адным з першых стварыў жывапісныя партрэты Францыска Скарыны і Якуба Коласа.

Дзякуючы такім працам мы сёння можам убачыць не толькі твары людзей мінулага, але і адчуць атмасферу іх эпохі.

Як заставацца мастаком пры любой уладзе?

На жыццё Кругера прыпалі надзвычай розныя гістарычныя эпохі: Расійская імперыя, рэвалюцыі, гады НЭПа, сталінскія рэпрэсіі.

Кожная новая ўлада патрабавала ад мастацтва чагосьці свайго. Але Кругер здолеў захаваць прафесійны аўтарытэт і працягваць працаваць.

Гэта асабліва здзіўляе, калі ўзгадаць, наколькі небяспечным стала жыццё творчых людзей у 1930-я гады.

Паводле лектара, мастак быў чалавекам добразычлівым, неканфліктным і адкрытым да розных поглядаў. Магчыма, менавіта гэтыя рысы дапамаглі яму перажыць складаныя часы.

У 1939 годзе, калі адзначаліся 70-годдзе мастака і 45-годдзе яго творчай дзейнасці, у Мінску адбылася вялікая персанальная выстава Кругера.

Чалавек, які застаўся верным свайму гораду

Кругер меў магчымасць жыць і працаваць у найбуйнейшых еўрапейскіх мастацкіх цэнтрах. Але выбраў Мінск.

Ён не толькі маляваў, але і вучыў, арганізоўваў мастацкае жыццё, падтрымліваў маладых творцаў. Удзельнічаў у першых буйных беларускіх мастацкіх выставах, ствараў гістарычныя кампазіцыі, краявіды і партрэты.

Галоўная заслуга Якуба Кругера — не толькі ў яго ўласных карцінах. Ён стварыў асяроддзе, у якім маглі нараджацца і развівацца новыя таленты.

Лекцыя Васіля Дранько-Майсюка стала адначасова расповедам пра незвычайнага мастака і вандроўкай па Мінску стогадовай даўніны — горадзе, дзе за кожным домам і вуліцай хаваецца свая гісторыя.

А зараз праверце свае веды, адказаўшы, што з прыведзеных ніжэй сцвярджэнняў праўда.

Запрашаем на іншыя заняткі Віртуальнага Універсітэта: