Ці можна даверыць ChatGPT планаванне сямейнага бюджэту? Як распазнаць тэлефоннага махляра, які размаўляе голасам блізкага чалавека? І чаму нават вельмі пераканаўчы адказ штучнага інтэлекту варта пераправяраць?

Пра магчымасці і фінансавыя пагрозы штучнага інтэлекту распавёў Аляксандр Малярэнка — эканаміст, сістэмны бізнес-аналітык, выкладчык і даследчык — на анлайн-занятку Віртуальнага Універсітэту 27 кастрычніка.

Штучны інтэлект — ужо не фантастыка, а паўсядзённасць

Сустрэча пачалася з невялікага інтэрактыўнага апытання. Высветлілася, што ўдзельнікі занятку ўжо даволі актыўна карыстаюцца штучным інтэлектам. Сярод папулярных інструментаў аказаліся Google Gemini, ChatGPT, DeepSeek і іншыя чат-боты.

Найчасцей іх выкарыстоўваюць для пошуку інфармацыі, працы з тэкстамі, перакладаў і прафесійных задач. А вось кіраванне асабістымі фінансамі амаль ніхто з удзельнікаў не назваў.

Менавіта гэтую магчымасць спікер прапанаваў разгледзець больш уважліва.

Але спачатку патлумачыў важную рэч: штучны інтэлект не думае як чалавек і не гарантуе праўдзівасці сваіх адказаў. Ён можа ўпэўнена паведамляць памылковыя звесткі, выкарыстоўваць састарэлыя лічбы і нават выдумляць факты.

Таму пакуль яго лепш успрымаць як здольнага стажора, якому можна даручыць шмат працы, але вынікі якога неабходна кантраляваць.

Калі махляр тэлефануе голасам вашага дзіцяці

Адна з найбольш трывожных тэм занятку — новыя магчымасці фінансавых махляроў.

Раней падазроны званок можна было распазнаць па дзіўным акцэнце, няправільным імені або недарэчнай гісторыі. Сёння штучны інтэлект дазваляе ствараць значна больш пераканаўчыя падробкі.

Уявіце: вам тэлефануе дачка ці сын. Голас знаёмы, інтанацыі натуральныя. Чалавек паведамляе, што трапіў у бяду, і просіць тэрмінова пералічыць грошы.

Але гэта можа быць не ваш родны чалавек, а згенераваны штучным інтэлектам голас.

Яшчэ адна небяспека — падробленыя відэазванкі. Тэхналогіі ўжо дазваляюць імітаваць не толькі голас, але і твар, міміку, навакольнае асяроддзе.

Што рабіць?

Аляксандр Малярэнка параіў загадзя дамовіцца з блізкімі пра сямейнае кодавое слова або пытанне, адказ на якое ведаюць толькі свае. Калі хтосьці тэлефануе з незнаёмага нумара і патрабуе грошы, трэба спыніць размову і самастойна ператэлефанаваць чалавеку па вядомым нумары.

Галоўнае — не дазваляць страху і спешцы кіраваць вашымі рашэннямі.

«Ваш рахунак заблакаваны!» — чаму старыя схемы яшчэ працуюць

Аляксандр нагадаў пра знаёмыя многім паведамленні: «Ваша пасылка затрымана», «Банкаўскі рахунак заблакаваны», «Неабходна тэрмінова пацвердзіць аперацыю».

Сёння такія паведамленні могуць быць значна больш персаналізаванымі. Махляры здольныя выкарыстоўваць інфармацыю з сацыяльных сетак, ведаць ваша імя і нават падладжваць размову пад вашы адказы.

Асабліва небяспечныя фальшывыя інвестыцыйныя платформы, якія абяцаюць хуткі і гарантаваны прыбытак.

Аляксандр прапанаваў запомніць некалькі сігналаў небяспекі: вас прыспешваюць, патрабуюць сакрэтнасці, просяць назваць код з SMS, перавесці грошы на «бяспечны рахунак» або ўсталяваць незнаёмае прыкладанне.

Нават адзін з гэтых сігналаў — дастатковая прычына спыніцца і праверыць інфармацыю.

ChatGPT замест хатняга бухгалтара?

Пасля размовы пра пагрозы ўдзельнікі перайшлі да карысных магчымасцяў.

Аляксандр Малярэнка паказаў, як штучны інтэлект можа дапамагаць кіраваць асабістымі фінансамі. Напрыклад, дастаткова даць яму абязлічаную табліцу сямейных выдаткаў, каб атрымаць аналіз бюджэту.

ШІ можа размеркаваць расходы па катэгорыях, знайсці незвычайныя траты, падлічыць рэшткі і прапанаваць магчымасці эканоміі.

Падчас дэманстрацыі выкладчык працаваў з фінансавымі табліцамі, аналізаваў расходы, разглядаў крэдыты, дэпазіты і планы назапашванняў.

Асабліва цікавы прыклад датычыўся фінансавай падушкі бяспекі. Штучны інтэлект дапамагаў ацаніць, колькі яшчэ трэба назапасіць, і прапаноўваў некалькі сцэнарыяў: павялічыць штомесячныя адлічэнні, адкласці рамонт або скараціць яго бюджэт.

Перавага такога памочніка ў тым, што ён можа прапанаваць нават відавочныя рашэнні, якія чалавек сам не заўважыў.

Аднак усе разлікі неабходна правяраць, асабліва калі яны датычацца рэальных грашовых рашэнняў.

Як правільна размаўляць са сваім фінансавым памочнікам

Яшчэ адзін карысны прыём — дакладна фармуляваць заданні для штучнага інтэлекту.

Замест агульнага «Дапамажы мне з грашыма» лепш папрасіць: «Прааналізуй мой месячны бюджэт, вызнач тры найбольшыя катэгорыі выдаткаў і прапануй два спосабы павялічыць назапашванні».

Можна папрасіць ШІ растлумачыць складаную фінансавую тэму простымі словамі, стварыць табліцу Excel або праверыць вашу фінансавую граматнасць з дапамогай некалькіх пытанняў.

А вось пытацца, якую акцыю купіць або куды ўкласці ўсе зберажэнні, лектар не рэкамендуе. Такія рашэнні патрабуюць праверанай інфармацыі і ўліку асабістых абставін.

Цікавая парада — арганізаваць спаборніцтва паміж некалькімі чат-ботамі. Дайце адно заданне ChatGPT і Gemini, параўнайце вынікі, папрасіце кожнага знайсці памылкі ў разліках. Гэта дапаможа заўважыць супярэчнасці, хоць і не заменіць незалежнай праверкі.

Святлафор бяспекі: што можна расказваць ШІ?

Напрыканцы занятку Аляксандр прапанаваў простую сістэму абароны асабістых даных.

• Чырвоная зона: паролі, PIN-коды, нумары банкаўскіх карт, коды з SMS, сканы дакументаў. Гэтыя звесткі нельга перадаваць чат-ботам.
• Жоўтая зона: банкаўскія выпіскі з імёнамі, адрасы, электронная пошта, інфармацыя пра працу. Перад загрузкай такія звесткі трэба выдаляць або маскіраваць.
• Зялёная зона: абязлічаныя сумы, катэгорыі выдаткаў, агульныя фінансавыя пытанні і табліцы без персанальных даных.

Эксперт таксама параіў выкарыстоўваць афіцыйныя крыніцы для праверкі курсаў валют, падаткаў і банкаўскіх ставак.

Галоўнае правіла: рашэнне прымае чалавек

Штучны інтэлект ужо сёння можа стаць карысным фінансавым памочнікам, асабістым настаўнікам і інструментам праверкі падазроных паведамленняў.

Але ён не павінен замяняць крытычнае мысленне.

Спыняйцеся, перапытвайце, правярайце і не прымайце фінансавых рашэнняў пад ціскам.

Праверце, наколькі добра вы засвоілі гэтую інфармацыю!